Dinh dưỡng ở người bệnh có bệnh thận mạn giai đoạn tiền lọc thận

1. Ai cần tiết chế?

Người bệnh có bệnh thận mạn, thận không thể lọc và loại bỏ nước dư thừa, vitamin, khoáng chất và các độc chất thải ra từ cơ thể

2. Khi nào cần tiết chế?

• Tùy theo mức độ ảnh hưởng, có 5 giai đoạn của bệnh thận mạn. Các tiết chế chặt chẽ thường áp dụng cho giai đoạn 3-4.

• Các nguyên tắc sau phải được ứng dụng riêng cho từng người bệnh tùy thuộc vào mức độ suy thận, các bệnh phối hợp, hoàn cảnh kinh tế với sự hướng dẫn của bác sĩ thận học và chuyên gia dinh dưỡng.

3. Tại sao cần phải tiết chế?

Tiết chế giúp tránh ứ đọng các chất dư thừa có hại cho cơ thể và làm chậm tiến triển của bệnh thận mạn.

4. Làm sao tiết chế chất béo?

• Tiết chế Protein nhằm tránh ứ đọng các sản phẩm thoái biến làm tăng gánh nặng cho thận.

• Khi bệnh thận mạn giai đoạn 3 - 4, cần tiết chế protein còn 0,6 - 0.8g/Kg cân nặng/ngày, tương đương 150 - 200g thịt nạc một ngày đối với người bệnh nặng 50kg.

• Gồm đủ các loại đạm, trong đó ưu tiên protein chất lượng cao.

5. Làm sao tiết chất béo?

• Giảm acid béo bão hòa và cholesterol có tác động xấu lên hệ tim mạch như mỡ động vật, lòng đỏ trứng.

• Ưu tiên acid béo không no, bổ sung EPA và DHA có nhiều trong cá biển vùng nước lạnh, dầu oliu, dầu cải, dầu nành.

6. Cần giảm lượng muối ăn

• Muối làm tăng giữ nước trong cơ thể, gây phù, tăng huyết áp và làm tăng gánh nặng cho thận.

• Tiết chế muối ăn dưới 6g được áp dụng trong mọi giai đoạn của bệnh thận mạn, ngoại trừ bệnh thận mất muối. Chế độ này có nghĩa là "KHÔNG NÊM, KHÔNG CHẤM".

  • Không nên dùng các loại nước chấm như nước mắm, nước tương, các loại dưa muối, mắm, cá khô.

  • Không nêm thức ăn bằng muối, các loại bột nêm có chứa muối (bột ngọt).

  • Không nên dùng các thực phẩm chế biến sẵn, đóng hộp hoặc đông lạnh.

  • Không nên dùng các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, pa tê, giò chả, thịt jambon, thịt hun khói, phô mai...

  • Không nên dùng các loại snack, khoai tây chiên...

  • Hạn chế sử dụng các loại nước sốt, hoặc nước súp đóng hộp, nước súp cô đặc...

  • Hạn chế ăn hàng quán.

  • Để ăn ngon miệng hơn, nên dùng các loại rau mùi, hành ngò, gia vị, hoặc các loại bột nêm mà thành phần không chứa muối.

7. Cần chế độ ăn giảm Kali khi thận suy

• Khi thận bị suy, không lọc được Kali dư thừa, làm tăng nồng độ trong máu có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim hoặc ngưng tim.

• Tiết chế kali chỉ dành cho các trường hợp có tăng kali máu, suy thận nặng, hoặc phải dùng những thuốc có tác dụng phụ giữ kali (thuốc hạ áp nhóm ức chế men chuyển, hoặc ức chế thụ thể angiotensin II).

• Các loại thức ăn có chứa nhiều kali gồm các rau quả tươi như chuối, dưa hấu, dưa tây, cam, quýt, xoài, nhãn, khoai tây, cà chua, trái bơ, kiwi, trái đào, các loại trái cây khô, hạt rang, các loại rau có màu xanh đậm và các loại nước ép trái cây, các loại muối thay thế muối ăn, thịt, sữa, cá.

• Các loại thức ăn có chứa ít kali gồm: táo và nước ép táo, dâu tây, lê, nho, mận, khóm, dưa leo, bắp cải, bông cải, cơm, bánh mì, ngũ cốc.

• Lời khuyên: Cách chế biến thức ăn cũng làm hạn chế kali như luộc rau và bỏ nước, rửa kỹ hoặc ngâm rau quả nhiều giờ trong nước.

8. Làm sao tiết chế phospor?

• Nhiều phospor sẽ làm xương yếu, dễ gây, lắng động ở da gây ngứa và lắng động ở tim mạch.

• Phospho có nhiều trong sữa, các sản phẩm chế biến từ sữa chua (yaourt), phô mai, các loại đậu, đậu phộng, hạt dẻ, hạnh nhân, hạt điều, thịt, coca, gạo nguyên cám, lòng đỏ trứng, đồ biển, phủ tạng động vật, sô-cô-la, ngũ cốc...

9. Làm sao tiết chế nước?

Thận suy bị mất khả năng điều hòa lượng nước trong cơ thể. Nên hạn chế nước nhập ở những người bệnh bị phù. Ngược lại, nên chú ý bù dịch trong những trường hợp mắc nước.

10. Bổ sung vitamin và các chất khoáng như thế nào?

• Người bệnh thường thiếu vitamin do chế độ ăn kiêng, chán ăn, buồn nôn. Đặc biệt, hay thiếu các vitamin như Vitamin C, folate, B6...

• Do đó, người bệnh cần được bổ sung vitamin theo chỉ định của bác sĩ. Lưu ý một số thành phần trong thuốc bổ có thể gây hại đối với người bệnhsuy thận, nên khuyến cáo người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc.

11. Làm cách nào thiết kế thực đơn phù hợp như cầu bệnh lý?

• Dù cho phải tiết chế nhiều loại thức ăn, bạn phải có cách xây dựng thực đơn đa dạng, phong phú, nhiều màu sắc, vị để kích thích cảm giác ngon miệng.

• Sau đây là ví dụ về một thực đơn dành cho người bệnh thận mạn giai đoạn 3, nặng 50kg:

Ghi nhớ

• Nên tuân thủ chế độ ăn trong suốt quá trình bệnh.

• Chế độ ăn cân bằng, đầy đủ các thành phần, đa dạng, nhiều màu sắc để kích thích ngon miệng.

• Thường xuyên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

• Duy trì cân nặng lý tưởng, phong phú trong suy dinh dưỡng.