Dày sừng nang lông, viêm da cơ địa, vẩy cá: Nhận biết và phân biệt

Bạn có đang băn khoăn về những vấn đề da liễu như da sần sùi, khô ráp, hay ngứa ngáy kéo dài? Rất có thể đó là dấu hiệu của dày sừng nang lông, viêm da cơ địa, hoặc bệnh vẩy cá. Việc nhận biết sớm và phân biệt chính xác ba tình trạng này là vô cùng quan trọng để có hướng điều trị và chăm sóc da phù hợp, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống. Bài viết này, được tổng hợp bởi Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC), sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về từng bệnh và cách phân biệt chúng.

1. Dày sừng nang lông (Keratosis Pilaris)

1.1. Định nghĩa và đặc điểm

Dày sừng nang lông (Keratosis Pilaris - KP) là một tình trạng da liễu phổ biến, lành tính, đặc trưng bởi các nốt sần nhỏ, thô ráp, thường có màu da hoặc hơi đỏ, xuất hiện quanh các nang lông [1, 2]. Các nốt sần này thường giống như "da gà" hoặc "da cóc" và có thể đi kèm với tình trạng da khô [2]. KP là tình trạng dày sừng nang lông phổ biến nhất [1].

1.2. Nguyên nhân

Nguyên nhân chính xác của dày sừng nang lông vẫn chưa được biết rõ [1, 3]. Tuy nhiên, bệnh có liên quan đến sự tích tụ keratin (một loại protein cấu trúc của da) tạo thành các nút cứng bít tắc lỗ chân lông [2]. Các yếu tố sau được cho là góp phần gây bệnh:

• Di truyền: KP có xu hướng di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường [1].
• Đột biến gen: Các đột biến gen filaggrin (FLG) có liên quan đến KP, cũng như viêm da cơ địa và bệnh vẩy cá thông thường, cho thấy sự suy giảm chức năng hàng rào biểu mô bình thường [1, 5].
• Các tình trạng liên quan: KP thường kết hợp với các tình trạng khác như viêm da cơ địa, bệnh vẩy cá thông thường, béo phì, tiểu đường và suy dinh dưỡng [1].

1.3. Triệu chứng điển hình

Các triệu chứng của dày sừng nang lông bao gồm [2, 1]:

• Nốt sần nhỏ: Các nốt sần nhỏ li ti, có thể có màu da, màu đỏ hoặc nâu, thường không đau và không ngứa [1].
• Vị trí: Phổ biến nhất ở mặt ngoài cánh tay, đùi, mông, nhưng cũng có thể xuất hiện ở mặt, thân và các chi dưới [1].
• Cảm giác: Da trở nên thô ráp, sần sùi như giấy nhám [2].
• Thay đổi theo mùa: Tình trạng này thường nặng hơn vào mùa đông và cải thiện vào mùa hè, có thể do độ ẩm không khí giảm vào mùa đông [1].

1.4. Chẩn đoán

Dày sừng nang lông thường được chẩn đoán dựa trên thăm khám lâm sàng và tiền sử bệnh [1, 2]. Thông thường không cần sinh thiết da để chẩn đoán [1].

1.5. Điều trị và chăm sóc

KP thường là một tình trạng không có triệu chứng và có thể tự cải thiện theo thời gian [1]. Việc điều trị chủ yếu nhằm mục đích thẩm mỹ và giảm các triệu chứng khó chịu. Các phương pháp điều trị bao gồm [1, 2]:

• Dưỡng ẩm: Sử dụng kem dưỡng ẩm thường xuyên để làm dịu da và cải thiện vẻ ngoài.
• Thuốc bôi tại chỗ: Các loại kem chứa urê, axit lactic, axit glycolic, axit salicylic, tretinoin hoặc vitamin D có thể giúp cải thiện kết cấu da [1].
• Tránh chà xát: Hạn chế cạy hoặc chà xát các nốt sần để tránh kích ứng và tổn thương da.
• Liệu pháp laser: Trong một số trường hợp, liệu pháp laser có thể được sử dụng để cải thiện tình trạng da [1].
• Lột da hóa học: Lột da bằng axit glycolic 70% đã cho thấy hiệu quả trong việc cải thiện vẻ ngoài của KP [1].

2. Viêm da cơ địa (Atopic Dermatitis)

1.1. Định nghĩa và đặc điểm

Viêm da cơ địa (Atopic Dermatitis - AD), còn gọi là chàm thể tạng, là một bệnh viêm da mạn tính phổ biến, gây khô da, ngứa dữ dội và phát ban [3, 4]. Đây là một dạng cụ thể của bệnh chàm và là bệnh viêm da mạn tính phổ biến nhất [6, 7]. Bệnh không lây nhiễm [3].

2.2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân của viêm da cơ địa rất phức tạp, liên quan đến sự tương tác giữa các yếu tố di truyền, hệ miễn dịch và môi trường [7, 8].

• Di truyền: Tiền sử gia đình mắc viêm da cơ địa, sốt cỏ khô hoặc hen suyễn làm tăng nguy cơ mắc bệnh [3, 7].
• Đột biến gen: Đột biến gen filaggrin (FLG) là yếu tố nguy cơ di truyền mạnh nhất, dẫn đến thiếu hụt protein filaggrin, một protein cấu trúc thiết yếu giúp duy trì sự toàn vẹn của hàng rào biểu bì [8]. Sự thiếu hụt này làm tăng mất nước qua da, gây khô da và tăng tính thấm của da với các chất kích ứng, dị nguyên và vi khuẩn [8].
• Hệ miễn dịch: Hệ miễn dịch bị rối loạn chức năng, phản ứng quá mức với các tác nhân vô hại, gây viêm da [3, 8].
• Yếu tố môi trường: Các tác nhân kích thích có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm da cơ địa, bao gồm thay đổi nhiệt độ hoặc độ ẩm, khói thuốc lá, chất gây ô nhiễm không khí, mồ hôi, ma sát từ quần áo (đặc biệt là len), xà phòng, chất tẩy rửa và mỹ phẩm [8].
• Dị ứng thực phẩm và dị nguyên không khí: Có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng [7, 8].
• Vi khuẩn: Da bị viêm da cơ địa dễ bị nhiễm trùng do vi khuẩn (đặc biệt là Staphylococcus aureus) và virus, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm [8].

2.3. Triệu chứng theo độ tuổi

Các triệu chứng của viêm da cơ địa có thể khác nhau tùy theo độ tuổi [3, 7]:

• Trẻ sơ sinh (dưới 2 tuổi): Ban đỏ, rỉ dịch, đóng vảy trên mặt, da đầu và các vùng da quanh khớp (khủy tay, đầu gối). Vùng quấn tã thường không bị ảnh hưởng [3, 7].
• Trẻ em (2-12 tuổi): Các mảng da dày, đóng vảy, ít rỉ dịch hơn, thường xuất hiện ở nếp gấp khuỷu tay và khoeo chân, mí mắt, bàn tay, bàn chân và cổ [7].
• Thanh thiếu niên và người lớn: Phát ban từ đỏ đến nâu sẫm, đóng vảy, có thể chảy máu và đóng vảy khi gãi. Thường xuất hiện ở bàn tay, cổ, nếp gấp khuỷu tay và khoeo chân, vùng da quanh mắt, mắt cá chân và bàn chân [3, 7].

Các triệu chứng chung bao gồm ngứa dữ dội (có thể làm gián đoạn giấc ngủ), da khô, mẩn đỏ, phát ban có thể rỉ dịch và đóng vảy khi gãi [3].

1.4. Chẩn đoán

Viêm da cơ địa được chẩn đoán chủ yếu dựa trên các dấu hiệu lâm sàng, tiền sử bệnh và sự phân bố điển hình của tổn thương da [7, 9]. Các tiêu chí chẩn đoán Hanifin-Rajka bao gồm ít nhất 3 trong 4 đặc điểm chính: ngứa, hình thái và phân bố tổn thương da điển hình, diễn biến mạn tính tái phát, và tiền sử cá nhân hoặc gia đình có cơ địa dị ứng (suyễn, viêm mũi dị ứng) [8].

2.5. Điều trị và kiểm soát

Mục tiêu điều trị viêm da cơ địa là kiểm soát tình trạng da khô, giảm viêm, kiểm soát ngứa, thúc đẩy quá trình lành da và ngăn ngừa nhiễm trùng, bùng phát [9].

• Chăm sóc da hàng ngày:
  • Tắm: Tắm nước ấm trong 5-10 phút bằng xà phòng không mùi, độ pH trung tính [8, 9].
  • Dưỡng ẩm: Thoa kem dưỡng ẩm ngay sau khi tắm (trong vòng 3 phút) để khóa ẩm [8, 9]. Nên chọn các loại kem dưỡng dạng thuốc mỡ hoặc kem đặc, không mùi, không gây dị ứng [8].
  • Tránh các yếu tố kích thích: Tránh các tác nhân gây dị ứng, chất kích ứng, nhiệt độ quá cao, mồ hôi, và quần áo gây ma sát (như len) [8, 9].
• Thuốc bôi tại chỗ:
  • Corticosteroid bôi ngoài da (TCS): Là lựa chọn hàng đầu cho các đợt bùng phát cấp tính và điều trị duy trì [8, 9].
  • Thuốc ức chế calcineurin tại chỗ (TCI): Tacrolimus và pimecrolimus là các lựa chọn thay thế không chứa steroid, đặc biệt hiệu quả ở các vùng da nhạy cảm [8].
  • Thuốc ức chế phosphodiesterase-4 (PDE-4): Crisaborole là một loại kem bôi có thể giúp giảm viêm [9].
• Thuốc toàn thân: Đối với các trường hợp nặng hoặc không đáp ứng với điều trị tại chỗ, có thể sử dụng các loại thuốc toàn thân như dupilumab (thuốc sinh học), thuốc ức chế Janus kinase (JAK) đường uống hoặc các thuốc ức chế miễn dịch khác như cyclosporine [8, 9].
• Quang trị liệu: Sử dụng tia cực tím B dải hẹp (NBUVB) có thể được xem xét cho viêm da cơ địa từ trung bình đến nặng [8, 9].
• Tắm thuốc tẩy pha loãng: Có thể giúp giảm khuẩn S. aureus trên da và giảm viêm [8, 9].

3. Bệnh vẩy cá (Ichthyosis)

1.1. Định nghĩa và đặc điểm

Bệnh vẩy cá (Ichthyosis) là một nhóm các rối loạn da gây khô, ngứa và da có vảy, thô ráp, đỏ [10]. Các triệu chứng có thể từ nhẹ đến nặng. Hầu hết các dạng vẩy cá là do di truyền, nhưng cũng có thể mắc phải do các tình trạng y tế khác hoặc thuốc [10].

3.2. Nguyên nhân (di truyền và mắc phải)

• Di truyền: Tất cả các loại vẩy cá di truyền đều do đột biến gen, làm thay đổi chu trình tăng trưởng và bong tróc da bình thường, khiến tế bào da phát triển nhanh hơn hoặc bong tróc chậm hơn bình thường [10].
• Mắc phải: Một số người phát triển bệnh vẩy cá mắc phải do các bệnh lý tiềm ẩn như ung thư (bệnh Hodgkin, đa u tủy), rối loạn hệ thống (lupus ban đỏ hệ thống), AIDS hoặc các tình trạng ảnh hưởng đến hấp thu lipid và vitamin (bệnh celiac, bệnh Crohn) [12]. Một số loại thuốc cũng có thể gây ra vẩy cá mắc phải [12].

3.3. Các dạng vẩy cá phổ biến

Có hơn 30 loại vẩy cá khác nhau, trong đó phổ biến nhất là [10]:

• Vẩy cá thông thường (Ichthyosis Vulgaris - IV): Là loại phổ biến nhất, thường nhẹ, xuất hiện trong năm đầu đời với da khô, bong tróc [10]. IV liên quan đến đột biến gen FLG (filaggrin), dẫn đến hàng rào da bị lỗi [12].
• Vẩy cá Harlequin (Harlequin Ichthyosis): Thường xuất hiện khi sinh, gây ra các mảng da dày, có vảy bao phủ toàn bộ cơ thể, ảnh hưởng đến hình dạng khuôn mặt và hạn chế cử động khớp [10, 13].
• Vẩy cá dạng biểu bì (Epidermolytic Ichthyosis): Có mặt khi sinh, da mỏng manh và phồng rộp. Theo thời gian, mụn nước biến mất và da có vảy phát triển, có thể có dạng gờ ở các vùng da gấp [10].
• Vẩy cá tấm (Lamellar Ichthyosis): Khi sinh ra, trẻ có lớp màng trong suốt bao phủ toàn thân (màng collodion). Sau vài tuần, màng này bong ra và các vảy lớn, sẫm màu, giống như tấm xuất hiện trên hầu hết cơ thể [10].
• Vẩy cá liên kết X (X-linked Ichthyosis): Thường phát triển ở nam giới, bắt đầu từ khoảng 3-6 tháng tuổi. Vảy thường xuất hiện ở cổ, mặt dưới, thân và chân, và các triệu chứng có thể nặng hơn theo thời gian [10].

3.4. Triệu chứng

Các triệu chứng của bệnh vẩy cá có thể từ nhẹ đến nặng, bao gồm [10]:

• Da khô: Tình trạng da khô là đặc điểm chung.
• Ngứa: Thường xuyên ngứa ngáy.
• Da đỏ: Vùng da bị ảnh hưởng có thể đỏ.
• Nứt da: Da có thể bị nứt nẻ.
• Vảy da: Các vảy có thể màu trắng, xám hoặc nâu, với các đặc điểm:
  • Nhỏ và bong tróc.
  • Lớn, sẫm màu, giống như tấm.
  • Cứng, giống như áo giáp.

Tùy thuộc vào loại vẩy cá, các triệu chứng khác có thể bao gồm mụn nước, rụng tóc hoặc tóc dễ gãy, khô mắt, khó nhắm mí mắt, không đổ mồ hôi do tuyến mồ hôi bị tắc nghẽn, dày sừng ở lòng bàn tay và bàn chân, da căng và khó gập các khớp [10].

1.4. Chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh vẩy cá thường dựa trên tiền sử gia đình và bệnh sử, khám thực thể da, tóc và móng [11]. Sinh thiết da có thể được thực hiện để kiểm tra mô dưới kính hiển vi [11]. Xét nghiệm di truyền cũng có thể giúp xác định đột biến gen gây bệnh và hỗ trợ tư vấn di truyền [11].

3.6. Điều trị và quản lý

Hiện tại, không có cách chữa khỏi bệnh vẩy cá [11]. Mục tiêu điều trị là giảm mẩn đỏ, độ dày của vảy và ngứa [11].

• Dưỡng ẩm: Kem dưỡng ẩm, lotion hoặc thuốc mỡ giúp giữ ẩm cho da và giảm khô, bong tróc. Hiệu quả nhất khi thoa lên da còn ẩm [11].
• Tắm: Tắm lâu để làm mềm và loại bỏ vảy [11]. Tắm nước có muối hoặc baking soda cũng có thể giúp loại bỏ vảy [13].
• Thuốc bôi tại chỗ:
  • Retinoid đường bôi: Có thể giảm bong tróc [11].
  • Các tác nhân tiêu sừng (keratolytic): Giúp làm lỏng vảy, nhưng có thể gây kích ứng [11].
• Thuốc uống: Retinoid đường uống có thể được sử dụng cho các trường hợp nặng [11].
• Chăm sóc tại nhà: Giữ môi trường mát mẻ, sử dụng máy tạo độ ẩm, mặc quần áo rộng rãi bằng vải cotton và sử dụng chất tẩy rửa không mùi, không gây dị ứng [11].

4. So sánh và phân biệt

Ba tình trạng dày sừng nang lông, viêm da cơ địa và bệnh vẩy cá đều có thể gây khô da và sần sùi, nhưng có những điểm khác biệt quan trọng:

4.1. Bảng so sánh các đặc điểm chính

4.2. Những điểm chung và khác biệt

• Điểm chung: Cả ba tình trạng đều có thể gây khô da và bề mặt da thô ráp. Viêm da cơ địa và vẩy cá thông thường đều có liên quan đến đột biến gen filaggrin và sự suy yếu hàng rào bảo vệ da [5, 8, 12]. Dày sừng nang lông cũng thường đi kèm với viêm da cơ địa và vẩy cá thông thường [1].
• Điểm khác biệt chính:
  • Dày sừng nang lông tập trung vào các nốt sần nhỏ quanh nang lông, ít ngứa và chủ yếu là vấn đề thẩm mỹ [1].
  • Viêm da cơ địa đặc trưng bởi ngứa dữ dội, phát ban đỏ, rỉ dịch và có thể lichen hóa, thường có yếu tố dị ứng rõ rệt [3, 7].
  • Bệnh vẩy cá là tình trạng da khô, bong tróc vảy trên diện rộng, giống như vảy cá, thường do di truyền và có nhiều dạng khác nhau với mức độ nghiêm trọng đa dạng [10].

5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám bác sĩ chuyên khoa da liễu nếu [2, 9, 11]:

• Các triệu chứng gây khó chịu đáng kể, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống (ngứa nhiều, đau rát, mất ngủ).
• Các phương pháp chăm sóc tại nhà không hiệu quả.
• Bạn không chắc chắn về chẩn đoán hoặc muốn xác định chính xác tình trạng da của mình.
• Có dấu hiệu nhiễm trùng (sưng, đỏ nhiều, có mủ, sốt).
• Tình trạng da trở nên nghiêm trọng hơn hoặc lan rộng.

5.1. Tầm quan trọng của chẩn đoán chính xác

Chẩn đoán chính xác là rất quan trọng để có kế hoạch điều trị phù hợp và hiệu quả. Mặc dù có một số điểm tương đồng, nhưng nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của mỗi tình trạng đều khác nhau, đòi hỏi cách tiếp cận điều trị riêng biệt. Bác sĩ chuyên khoa da liễu có thể giúp phân biệt các bệnh này và đưa ra lời khuyên tốt nhất.

6. Lời khuyên từ Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC)

6.1. Chăm sóc da hàng ngày

• Dưỡng ẩm đều đặn: Sử dụng kem dưỡng ẩm không mùi, không gây dị ứng ít nhất hai lần mỗi ngày, đặc biệt là ngay sau khi tắm, để giúp phục hồi và duy trì hàng rào bảo vệ da [8, 9, 11].
• Tắm đúng cách: Tắm nước ấm (không quá nóng) trong thời gian ngắn (5-10 phút) với xà phòng dịu nhẹ, không mùi. Tránh chà xát mạnh [8, 9].
• Tránh các yếu tố kích thích: Xác định và tránh các tác nhân có thể làm trầm trọng thêm tình trạng da của bạn, như hóa chất mạnh, chất tẩy rửa, len, nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp [8].
• Bảo vệ da: Mặc quần áo mềm, thoáng khí, ưu tiên vải cotton [8].

6.2. Phòng ngừa và quản lý bệnh

• Tuân thủ điều trị: Sử dụng thuốc hoặc kem bôi theo đúng chỉ định của bác sĩ, ngay cả khi các triệu chứng đã cải thiện [9].
• Theo dõi triệu chứng: Ghi lại các yếu tố có thể gây bùng phát hoặc làm nặng thêm tình trạng da để có thể tránh chúng trong tương lai.
• Tham vấn chuyên gia: Thường xuyên tái khám với bác sĩ da liễu để đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ nếu cần.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Dày sừng nang lông có tự khỏi không? Dày sừng nang lông thường là một tình trạng mạn tính nhưng vô hại và có xu hướng cải thiện theo thời gian, đặc biệt là khi lớn tuổi [1, 2]. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp đều tự khỏi hoàn toàn.
2. Viêm da cơ địa có lây không? Không, viêm da cơ địa không phải là bệnh truyền nhiễm và không thể lây từ người này sang người khác [3].
3. Bệnh vẩy cá có chữa khỏi hoàn toàn được không? Hiện tại, không có cách chữa khỏi hoàn toàn bệnh vẩy cá. Việc điều trị tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống [11].
4. Cần tránh những thực phẩm nào khi bị viêm da cơ địa? Không có chế độ ăn uống cụ thể nào phù hợp cho tất cả bệnh nhân viêm da cơ địa. Tuy nhiên, một số thực phẩm có thể là yếu tố kích hoạt ở một số người. Nếu nghi ngờ một loại thực phẩm nào đó gây bùng phát, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng [8].
5. Làm thế nào để giảm khô da do bệnh vẩy cá? Để giảm khô da do bệnh vẩy cá, bạn nên dưỡng ẩm da thường xuyên bằng kem dưỡng ẩm mạnh, tắm nước ấm để làm mềm vảy và có thể sử dụng các sản phẩm có chứa urê hoặc axit lactic theo chỉ định của bác sĩ [11].

8. Tài liệu tham khảo

• [1] Pennycook, K. B., & McCready, T. A. (2023). Keratosis Pilaris. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546708/. Truy cập: 2026-02-07.
• [2] Mayo Clinic. (n.d.). Keratosis pilaris - Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/keratosis-pilaris/symptoms-causes/syc-20351149. Truy cập: 2026-02-07.
• [3] National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). (n.d.). Atopic Dermatitis–Eczema Symptoms & Causes. https://www.niams.nih.gov/health-topics/atopic-dermatitis. Truy cập: 2026-02-07.
• [4] Mayo Clinic. (n.d.). Atopic dermatitis (eczema) - Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/atopic-dermatitis-eczema/symptoms-causes/syc-20353273. Truy cập: 2026-02-07.
• [5] Thomas, M., & Khopkar, U. S. (2012). Keratosis Pilaris Revisited: Is It More Than Just a Follicular Keratosis? International Journal of Trichology, 4(4), 255–258. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3681106/. Truy cập: 2026-02-07.
• [6] Kolb, L., & Ferrer-Bruker, S. J. (2023). Atopic Dermatitis. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448071/. Truy cập: 2026-02-07.
• [7] Jeskey, J., Kurien, C., Blunk, H., Sehmi, K., Areti, S., Nguyen, D., & Hostoffer, R. (2024). Atopic Dermatitis: A Review of Diagnosis and Treatment. Journal of Pediatric Pharmacology and Therapeutics, 29(6), 587–603. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11627575/. Truy cập: 2026-02-07.
• [8] American Academy of Allergy, Asthma and Immunology/American College of Allergy, Asthma and Immunology Joint Task Force on Practice Parameters. (2024). Atopic dermatitis (eczema) guidelines: 2023 American Academy of Allergy, Asthma and Immunology/American College of Allergy, Asthma and Immunology Joint Task Force on Practice Parameters GRADE- and Institute of Medicine-based recommendations. Annals of Allergy, Asthma & Immunology, 132(3), 274–312. https://doi.org/10.1016/j.anai.2023.11.009. Truy cập: 2026-02-07.
• [9] National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). (n.d.). Atopic Dermatitis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take. https://www.niams.nih.gov/health-topics/atopic-dermatitis/diagnosis-treatment-and-steps-to-take. Truy cập: 2026-02-07.
• [10] National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). (n.d.). Ichthyosis Symptoms, Types, Causes, & Risk Factors. https://www.niams.nih.gov/health-topics/ichthyosis. Truy cập: 2026-02-07.
• [11] National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). (n.d.). Ichthyosis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take. https://www.niams.nih.gov/health-topics/ichthyosis/diagnosis-treatment-and-steps-to-take. Truy cập: 2026-02-07.
• [12] Majmundar, V. D., & Baxi, K. (2023). Hereditary and Acquired Ichthyosis Vulgaris. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562318/. Truy cập: 2026-02-07.
• [13] Lilly, E., & Bunick, C. G. (2023). Congenital Ichthyosis: A Practical Clinical Guide on Current Treatments and Future Perspectives. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, 16, 2473–2479. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10503504/. Truy cập: 2026-02-07.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.