Hiểu đúng - đồng hành đúng: Hướng dẫn dành cho thân nhân người bệnh đang điều trị tại các khoa Hồi Sức (ICU)

Khi một người thân được đưa vào Khoa Hồi sức của Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, đó thường là giai đoạn đầy lo lắng và áp lực đối với gia đình. Nhiều người chia sẻ rằng họ “không biết phải làm gì”, “sợ làm phiền bác sĩ”, hoặc “không dám hỏi quá nhiều”. Những cảm giác lo lắng và bất lực là điều khó tránh khỏi. Trên thực tế, gia đình là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc, là nguồn động viên và hỗ trợ thiết thực cho người bệnh, đồng thời giúp tối ưu hóa quá trình điều trị và hồi phục.

1. Vì sao các khoa Hồi sức có nhiều quy định nghiêm ngặt?

Khoa Hồi sức (ICU) là nơi điều trị cho những người bệnh nặng, nguy cơ cao, phụ thuộc nhiều thiết bị như máy thở, thuốc vận mạch, lọc máu hoặc hỗ trợ tuần hoàn. Môi trường ICU được thiết kế để:

• Giảm nguy cơ nhiễm trùng chéo 

• Giữ sự ổn định tối đa cho người bệnh

• Tạo điều kiện cho nhân viên y tế hồi sức thao tác nhanh và chính xác.

Do đó, một số quy định như hạn chế số người vào thăm, giới hạn thời gian, đảm bảo đúng trang phục cũng như yêu cầu vệ sinh tay là thiết yếu, không phải gây khó khăn cho gia đình người bệnh, bởi một số lý do sau đây:

• Đảm bảo môi trường vô trùng và an toàn cho người bệnh: Người bệnh trong ICU thường có hệ miễn dịch suy yếu và rất dễ bị nhiễm trùng. Các quy định về vệ sinh tay, trang phục thăm nuôi, và hạn chế vật dụng mang vào phòng bệnh đều nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm chéo. Theo một nghiên cứu, việc yêu cầu người thăm nuôi mặc áo choàng và rửa tay thường xuyên là cần thiết để kiểm soát nhiễm khuẩn [1].

• Tối ưu hoá quá trình điều trị và theo dõi liên tục: Người bệnh trong ICU cần được theo dõi sát sao 24/7 với nhiều thiết bị y tế phức tạp và các thủ thuật chuyên sâu. Việc hạn chế số lượng và thời gian thăm nuôi giúp đội ngũ y tế có không gian và thời gian tập trung vào công việc, thực hiện các thủ thuật cấp cứu hoặc điều trị mà không bị gián đoạn. Các chính sách thăm nuôi truyền thống thường hạn chế để tránh làm gián đoạn các công việc hàng ngày của nhân viên y tế [2].

• Bảo vệ quyền riêng tư và sự nghỉ ngơi của người bệnh: Mặc dù gia đình mong muốn ở bên cạnh người bệnh, nhưng việc nghỉ ngơi đầy đủ là rất quan trọng cho quá trình hồi phục. Các quy định về giờ giấc và số lượng người thăm nuôi cũng giúp đảm bảo quyền riêng tư và tạo điều kiện cho bệnh nhân có đủ thời gian nghỉ ngơi cần thiết, tránh tình trạng quá tải về mặt cảm xúc và thể chất. Một số người bệnh không muốn có người thăm vào sáng sớm hoặc tối muộn khi họ đang cố gắng nghỉ ngơi hoặc khi bác sĩ đang thăm khám [1].

2. Vai trò quan trọng của gia đình trong quá trình hồi phục tại ICU

Tuy có nhiều quy định, vai trò của gia đình trong ICU đã được công nhận là rất quan trọng và có nhiều lợi ích cho bệnh nhân [2, 3].

• Hỗ trợ tinh thần và duy trì sợi dây kết nối cho người bệnh: Sự hiện diện của gia đình, dù chỉ trong thời gian ngắn, có thể mang lại sự an ủi to lớn, giảm lo âu và giúp người bệnh cảm thấy được yêu thương, chăm sóc. Những lời nói động viên, những cái chạm tay nhẹ nhàng có thể giúp người bệnh duy trì nhận thức về môi trường xung quanh và giảm cảm giác cô đơn. Bệnh nhân ICU từng chia sẻ rằng "không đơn độc khiến bạn cảm thấy hạnh phúc, được chăm sóc và yêu thương" [1]. Việc thăm nuôi linh hoạt có thể giảm lo lắng, tăng sự hài lòng và cải thiện sức khỏe cho người bệnh [2].

• Cung cấp thông tin quan trọng về tiền sử bệnh và sở thích cá nhân: Gia đình là nguồn thông tin quý giá về tiền sử bệnh, dị ứng, thuốc đang sử dụng, và các sở thích cá nhân của người bệnh mà đôi khi người bệnh không thể tự diễn đạt được. Những thông tin này giúp đội ngũ y tế đưa ra quyết định điều trị chính xác và cá thể hóa hơn.

• Hợp tác với đội ngũ y tế trong việc ra quyết định điều trị: Trong những trường hợp phức tạp, gia đình thường là người đại diện hợp pháp để thảo luận và đưa ra các quyết định quan trọng về kế hoạch điều trị, đặc biệt khi người bệnh không thể tự quyết định. Sự hợp tác này đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra phù hợp với mong muốn và giá trị của người bệnh.

• Chuẩn bị tâm lý và kỹ năng chăm sóc cho giai đoạn hồi phục sau ICU: Gia đình có thể học hỏi từ đội ngũ y tế về cách chăm sóc cơ bản, cách nhận biết các dấu hiệu bất thường, và cách hỗ trợ người bệnh trong giai đoạn hồi phục sau khi ra khỏi ICU. Điều này giúp quá trình chuyển tiếp về nhà diễn ra suôn sẻ hơn và giảm bớt gánh nặng cho gia đình.

3. Hướng dẫn thăm nuôi người bệnh tại ICU đúng cách

Việc thăm nuôi đúng cách không chỉ thể hiện sự quan tâm mà còn góp phần vào sự an toàn và hiệu quả điều trị của người bệnh.

• Tìm hiểu và tuân thủ quy định về thời gian thăm và số lượng người thăm: Mỗi ICU có thể có các quy định riêng về giờ thăm và số lượng người được phép vào cùng lúc. Hãy chủ động hỏi nhân viên y tế và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này. Việc này giúp duy trì trật tự, đảm bảo thời gian nghỉ ngơi cho người bệnh và tạo điều kiện thuận lợi cho công việc của đội ngũ y tế.

• Thực hiện vệ sinh các nhân nghiêm ngặt trước khi vào phòng bệnh: Trước khi vào ICU, hãy rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh. Một số bệnh viện có thể yêu cầu mặc áo choàng, đội nón và đeo khẩu trang. Điều này là quan trọng để ngăn ngừa lây nhiễm, vì người thăm nuôi có thể là vật chủ mang mầm bệnh [1].

• Giao tiếp nhẹ nhàng, quan sát và tôn trọng sự nghỉ ngơi của người bệnh: Khi ở trong phòng bệnh, hãy nói chuyện nhỏ nhẹ, tránh gây ồn ào. Dù người bệnh có vẻ không phản ứng, hãy trò chuyện, kể những câu chuyện vui, hoặc đọc sách cho họ nghe. Hãy quan sát tình trạng của người bệnh và các thiết bị xung quanh, nhưng tránh chạm vào các thiết bị y tế nếu không được phép. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, hãy hỏi nhân viên y tế.

• Tránh gây ồn ào, không mang đồ ăn/thức uống không được phép vào phòng bệnh: Tiếng ồn có thể làm gián đoạn sự nghỉ ngơi của người bệnh và gây căng thẳng. Tuyệt đối không mang đồ ăn, thức uống hoặc hoa vào phòng ICU nếu không được sự cho phép, vì chúng có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc gây dị ứng.

• Hỗ trợ vệ sinh và chăm sóc cơ bản cho người bệnh (dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế): Trong một số trường hợp, gia đình có thể được hướng dẫn để hỗ trợ một số hoạt động chăm sóc cơ bản cho người bệnh, giúp họ cảm thấy thoải mái hơn và tăng cường sự gắn kết.

• Quan sát những thay đổi bất thường của người bệnh và báo cáo kịp thời cho nhân viên y tế: Gia đình là những người hiểu rõ người bệnh nhất. Hãy chú ý đến bất kỳ thay đổi nào về trạng thái tinh thần, biểu cảm khuôn mặt, nhịp thở, hoặc màu sắc da của người bệnh và báo cáo ngay cho điều dưỡng hoặc bác sĩ. Sự quan sát tinh tế của gia đình có thể giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn.

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Gia đình có được phép ở lại qua đêm với người bệnh trong ICU không? Các chính sách ở lại qua đêm rất khác nhau tùy thuộc vào từng bệnh viện và tình trạng của người bệnh. Hầu hết các ICU có quy định hạn chế để đảm bảo sự nghỉ ngơi cho bệnh nhân và tạo điều kiện làm việc cho nhân viên y tế. Hãy thảo luận trực tiếp với điều dưỡng trưởng hoặc bác sĩ điều trị để biết các lựa chọn có thể có.

2. Tôi có thể mang đồ dùng cá nhân từ nhà cho người bệnh không? Thường thì chỉ những vật dụng rất cần thiết và được phê duyệt mới được phép mang vào ICU để tránh nguy cơ nhiễm trùng và đảm bảo an toàn. Hãy hỏi nhân viên y tế trước khi mang bất kỳ đồ dùng nào như quần áo, chăn mền, hoặc vật kỷ niệm.

3. Làm thế nào để giao tiếp hiệu quả với đội ngũ y bác sĩ trong ICU? Hãy chỉ định một hoặc hai người đại diện chính của gia đình để liên lạc với đội ngũ y tế. Ghi chép lại các câu hỏi của bạn và đặt lịch nói chuyện với bác sĩ để nhận được thông tin đầy đủ và rõ ràng.

4. Tôi nên làm gì nếu cảm thấy quá căng thẳng hoặc lo lắng? Việc có người thân trong ICU là một trải nghiệm đầy căng thẳng. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè, người thân khác, hoặc các dịch vụ tư vấn tâm lý. Việc chăm sóc bản thân cũng rất quan trọng để bạn có thể tiếp tục hỗ trợ người bệnh.

5. Vai trò của gia đình có thay đổi khi người bệnh sắp ra khỏi ICU không? Có, vai trò của gia đình sẽ chuyển từ hỗ trợ tại ICU sang chuẩn bị cho việc chăm sóc tại nhà hoặc chuyển đến một khoa khác. Đây là lúc gia đình cần tích cực học hỏi các kỹ năng chăm sóc và quản lý thuốc men từ đội ngũ y tế.

5. Thông điệp gửi gắm

ICU không chỉ là nơi điều trị những ca bệnh nặng nhất, mà còn là nơi gia đình và nhân viên y tế cùng nhau đồng hành để mang lại cơ hội hồi phục cho người bệnh. Khi gia đình hiểu đúng, hợp tác đúng và hỗ trợ đúng, quá trình chăm sóc sẽ hiệu quả và an toàn hơn.

Sự kiên nhẫn, tin tưởng và tình yêu thương của bạn chính là một phần quan trọng trong hình trình hồi phục của người bệnh.

6. Thông tin kiểm duyệt & tài liệu tham khảo

Thông tin kiểm duyệt:

• Tư vấn chuyên môn: BSCKI. Trần Mạch Thái Huy. Khoa Gây mê - Hồi sức. Bệnh viện Đại Học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Ngày cập nhật: 2025-12-13

Tài liệu tham khảo: 

• [1] Datta, R. (2011). ICU Visitors - Is it Time for a Change in Visitation Policy?. Med J Armed Forces India, 63(3), 308. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4922395/. Truy cập: 2025-12-13.

• [2] Dragoi, L., Munshi, L., & Herridge, M. (2022). Visitation policies in the ICU and the importance of family presence at the bedside. Intensive Care Med, 48(12), 1790–1792. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9381998/. Truy cập: 2025-12-13.

• [3] Khaleghparast, S., Joolaee, S., Ghanbari, B., Maleki, M., Peyrovi, H., & Bahrani, N. (2015). A Review of Visiting Policies in Intensive Care Units. Glob J Health Sci, 8(6), 267–276. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4954899/. Truy cập: 2025-12-13.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.