Sỏi đường mật

1. Phân loại

- Theo vị trí

Sỏi đường mật trong gan (sỏi gan): sỏi tại ống gan phải, ống gan trái, sỏi tại các ống gan nhỏ hơn
Sỏi đường mật ngoài gan: sỏi ống mật chủ

- Theo loại sỏi

Sỏi cholesterol
Sỏi sắc tố: đen hoặc nâu
Sỏi sắc tố đen
Sỏi sắc tố nâu
Sỏi hỗn hợp (cholesterol và sắc tố)

2. Triệu chứng

Đau bụng: vùng dưới sườn phải hoặc trên rốn, có thể lan sau lưng hoặc vai phải
Sốt: 38-39 độ, thường có những cơn rét run kèm theo
Vàng da
Ngứa
Tiểu sậm màu

3. Cận lâm sàng chẩn đoán

Siêu âm
Chụp cắt lớp vi tính (CT scan)
Cộng hưởng từ (MRI)

4. Biến chứng

Viêm đường mật
Sốc nhiễm trùng
Áp xe gan đường mật
Viêm phúc mạc mật
Viêm tuỵ cấp
Suy thận cấp
Rối loạn đông máu
Chảy máu đường mật
Ung thư đường mật

5. Điều trị

5.1. Sỏi đường mật chưa biến chứng: lấy sỏi (phẫu thuật)

- Phẫu thuật mở ống mật chủ lấy sỏi có đặt ống dẫn lưu Kehr hoặc khâu kín ống mật chủ: mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi

- ERCP: nội soi mật tuỵ ngược dòng lấy sỏi

- Lấy sỏi ống mật chủ qua ống túi mật: kết hợp cùng phẫu thuật cắt túi mật

- Lấy sỏi qua da

Đặt dẫn lưu đường mật xuyên gan qua da tạo đường hầm (PTBD)
Nong đường hầm
Lấy sỏi bằng máy soi đường mật

- Cắt gan do sỏi: teo nhu mô gan, nhiều sỏi, hẹp đường mật

- Phẫu thuật nối mật da: bằng túi mật hoặc bằng ruột trong điều trị sỏi tái phát nhiều lần hoặc sỏi có nguy cơ tái phát cao

Tối mật da bằng túi mật
Nối mật ruột da

5.2. Sỏi đường mật có biến chứng

- Là 1 cấp cứu điều trị kết hợp nội khoa và ngoại khoa

- Nội khoa: bù nước điện giải, kháng sinh, điều chỉnh rối loạn nội khoa

- Ngoại khoa: dẫn lưu giải áp đường mật

- Có thể kết hợp lấy sỏi cùng lúc can thiệp ngoại khoa hoặc lấy sỏi sau.

5.3. Điều trị sót sỏi sau mổ

- Sót sỏi chủ động trong lần mổ trước để lấy sỏi sau mổ (do nhiều sỏi hoặc lần trước chỉ dẫn lưu giải áp đường mật)

- Phương pháp: lấy sỏi qua đường hầm Kehr, qua miệng nối mật da hoặc lấy sỏi qua da

- Thời gian: thường 3 tuần sau lần mổ trước

6. Quy trình tiếp nhận và điều trị

Trước mổ (ngày nhập viện):

- BS điều trị hỏi bệnh sử, thăm khám, làm xét nghiệm và cận lâm sàng liên quan

- Xét nghiệm máu: Creatinine, GOT, GPT, Bilirubin TP, Bilirubin LH, Lipase hoặc Amylase, Albumin, ion đồ, TPTTBM, đông máu (TQ, TCK, Fibrinogen), nhóm máu, viêm gan B, C, HIV

- Chụp XQ ngực

- Siêu âm bụng

- CT scan bụng hoặc MRI gan mật nếu cần

- Khám tiền mê, chu phẫu, các chuyên khoa liên quan (tim mạch, nội tiết, hô hấp…)

- BS tiền mê sẽ giải thích các vấn đề liên quan đến gây mê

- Lên lịch mổ

- BS điều trị giải thích bệnh, phương pháp điều trị, nguy cơ tai biến, biến chứng phẫu thuật à kí cam kết phẫu thuật

- Điều dưỡng dặn dò chế độ ăn uống, 1 vài loại thuốc cần ngưng nếu có.

- BS đánh dấu vùng mổ

Ngày phẫu thuật:

- Thường là ngày thứ 2 nhập viện nếu không có các vấn đề nội khoa cần điều chỉnh

- Chuyển khu phòng mổ (lầu 2) khi có phòng mổ

- Thay đồ phẫu thuật

- Vào phòng mổ

- Gây mê

- Phẫu thuật

- Chuyển phòng hồi tỉnh

- Chăm sóc tại phòng hồi tỉnh: khoảng 2 – 6 tiếng

- Chuyển khoa ngoại khi tình trạng ổn

Sau phẫu thuật:

- NB thường được xuất viện sau phẫu thuật từ 1 đến 7 ngày tuỳ phương pháp mổ và tình trạng bệnh.

- Những vấn đề thường gặp sau phẫu thuật

- Buồn nôn, nôn, chóng mặt do tác dụng phụ của thuốc gây mê

- Đau vết mổ

- Sốt …

- Khuyến khích vận động, đi lại sớm

- Có thể uống nước yến, ăn cháo sau mổ 6 giờ

- NB có thể trở lại sinh hoạt bình thường sau 1 tuần: đi xe, chạy bộ, nâng vật nặng …

- Cắt chỉ sau 1 tuần – 10 ngày

- Tái khám và gặp lại BS phẫu thuật sau 3 tuần

7. Theo dõi và biến chứng sau mổ

- Chảy máu

- Nhiễm khuẩn vết mổ

- Tụ dịch, áp xe tồn lưu

- Viêm đường mật nặng hơn

- Tắc nghẽn ống dẫn lưu mật

- Viêm tuỵ cấp nếu làm ERCP

- Thủng tạng rỗng

- Tràn dịch màng phổi

8. Khi nào cần gọi cho bác sĩ của bạn

- Sốt cao liên tục trên 39 độ C

- Đau bụng nhiều

- Buồn nôn, nôn

- Chướng bụng

- Chảy máu

- Lạnh run

- Ho kéo dài, khó thở