Hướng dẫn chi tiết: Thay túi Lỗ mở thông ra da (hậu môn nhân tạo) tại nhà an toàn

ddDDán tViệc thay túi Lỗ mở thông ra da (hậu môn nhân tạo) đúng cách là yếu tố then chốt giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống và phòng tránh các vấn đề liên quan đến vùng da quanh lỗ mở. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước thực hiện quy trình này ngay tại nhà, đảm bảo an toàn, vệ sinh và mang lại sự thoải mái cho người sử dụng.

1. Các loại Lỗ mở thông ra da thường gặp

Có nhiều loại lỗ mở thông ra da, tùy thuộc vào phần ruột hoặc đường tiết niệu được đưa ra ngoài:

• Lỗ mở đại tràng: Là lỗ mở từ đại tràng (ruột già) ra ngoài thành bụng. Chất thải (phân) từ lỡ mở này thường đặc hơn và có thể được kiểm soát thời gian thải phân ở một mức độ nhất định [3].
• Lỗ mở hồi tràng: Là lỗ mở từ hồi tràng (phần cuối của ruột non) ra ngoài thành bụng. Chất thải (phân) từ lỗ mở này thường lỏng hoặc sệt do chưa đi qua đại tràng, và lượng phân thải ra liên tục hơn [2].
• Lỗ mở tiết niệu: Là lỗ mở từ đường tiết niệu (thường là niệu quản) ra ngoài thành bụng, cho phép nước tiểu chảy ra ngoài và được thu thập trong túi [4].

1.1. Cấu tạo cơ bản của hệ thống túi (đế dán, túi)

Hệ thống túi chứa chất thải thường bao gồm hai thành phần chính:

• Đế dán: Là phần dán trực tiếp lên da xung quanh lỗ mở. Đế dán nên được cắt vừa vặn với kích thước của lỗ mở thông ra da. Lớp keo trên đế dán giúp giữ chặt túi vào da, ngăn ngừa rò rỉ chất thải [1]. Hệ thống túi một mảnh bao gồm túi và đế dán liền nhau. Hệ thống túi hai mảnh bao gồm túi và đế dán tách rời [1].
• Túi: Là phần thu thập chất thải, được gắn vào đế dán. Túi thường có kẹp hoặc khóa dạng cuốn ở đáy để dễ dàng đổ chất thải ra ngoài [1]. Một số loại túi có màng lọc khí (được làm bằng than hoạt tính) giúp khí dễ dàng thoát ra ngoài và không gây mùi khó chịu [1].

2. Khi nào cần thay túi chứa chất thải?

Tùy thuộc vào  loại lỗ mở thông ra da và loại túi được sử dụng, thông thường hệ thống túi được thay định kỳ hai lần 1 tuần, hoặc bất cứ khi nào có dấu hiệu rò rỉ hoặc kích ứng da. Tần suất thay túi có thể cần tăng lên nếu bạn đổ mồ hôi nhiều (do thời tiết nóng hoặc tập thể dục), có da dầu, hoặc lượng chất thải lỏng hơn bình thường [2, 4].

2.1. Dấu hiệu nhận biết thời điểm thay túi

Bạn cần thay túi khi nhận thấy các dấu hiệu sau [2, 4]:

• Ngứa hoặc rò rỉ: Nếu bạn cảm thấy ngứa hoặc có dấu hiệu rò rỉ chất thải ra ngoài đế dán, hãy thay túi ngay lập tức [2, 4].
• Kích ứng da: Dấu hiệu da quanh lỗ mở bị đỏ, rát, hoặc có vết loét cũng là lúc cần thay túi và kiểm tra lại cách chăm sóc da [2].
• Đế dán bị bong tróc: Nếu đế dán không còn dính chặt vào da hoặc bị lỏng, cần thay túi mới để đảm bảo an toàn [2].
• Thay đổi màu sắc hoặc hình dạng của lỗ mở: Có thể cho thấy vấn đề cần được kiểm tra.

3. Chuẩn bị trước khi thay túi

Việc chuẩn bị đầy đủ dụng cụ và không gian sẽ giúp quá trình thay túi diễn ra suôn sẻ và hợp vệ sinh.

3.1. Các dụng cụ cần thiết

Bạn sẽ cần các vật dụng sau [1]:

• Túi chứa chất thải mới: Hệ thống một mảnh hoặc hai mảnh (bao gồm đế dán và túi).
• Kẹp túi: Nếu sử dụng túi có kẹp.
• Kéo đầu cong: Để dễ dàng cắt lỗ trên đế dán cho vừa với lỗ mở (nếu không phải loại đã cắt sẵn).
• Khăn giấy hoặc khăn sạch: Để làm sạch và lau khô.
• Nước sạch hoặc nước muối sinh lý 0,9 %: Để vệ sinh da.
• Bột hút ẩm: bôi lên vùng da bị tổn thương để hút ẩm, giúp làm khô và cân bằng PH
• Kem/keo chống xì: ngăn ngừa chất thải rò rỉ và lấp đầy những khoảng trống, kẻ hở trên da. giúp tăng thêm độ dính cho túi.
• Vòng bảo vệ da (chống loét): Dùng trên vùng da bị tổn thương do dịch tiết.
• Miếng/chai tẩy keo: giúp tháo đế dán ra dễ dàng, không bị đau và tẩy đi lớp keo cũ bám trên da.
• Thước đo lỗ mở và bút lông: Để đo  và vẽ kích thước lỗ mở chính xác. Trường hợp thước đo không vừa với kích thước lỗ mở có thể dùng bìa nhựa (túi nilon) để vẽ.
• Găng tay y tế sạch: Để đảm bảo vệ sinh (tùy chọn).
• Túi đựng rác: Để bỏ túi cũ.

3.2. Vệ sinh tay và chuẩn bị không gian riêng tư

• Vệ sinh tay: Rửa tay bằng xà phòng trước khi thay túi chứa chất thải.
• Không gian riêng tư: Chọn một không gian yên tĩnh và sạch sẽ, như phòng tắm, nơi bạn có thể thực hiện quy trình một cách riêng tư và thoải mái. Chuẩn bị sẵn sàng tất cả các dụng cụ cần thiết trên một bề mặt sạch sẽ.

4. Quy trình thay túi hậu môn nhân tạo tại nhà

Quy trình thay túi chứa chất thải bao gồm các bước cẩn thận để đảm bảo vệ sinh và ngăn ngừa kích ứng da.

4.1. Bước 1: Tháo túi cũ

• Đổ chất thải: Nếu túi cũ còn chất thải, hãy đổ vào bồn cầu trước khi tháo [1].
• Nhẹ nhàng tháo đế dán: Dùng miếng/ chai tẩy keo xịt lên phần đế túi.Một tay giữ da quanh lỗ mở, tay kia từ từ và nhẹ nhàng kéo đế dán cũ ra khỏi da theo hướng từ trên xuống. Không giật mạnh để tránh làm tổn thương da [1, 2].
• Quan sát lỗ mở và vùng da quanh lỗ mở: Sau khi tháo túi, hãy quan sát kỹ lỗ mở (màu sắc, kích thước) và vùng da xung quanh xem có dấu hiệu đỏ, kích ứng, loét hoặc bất thường nào không [1, 2]. Lỗ mở nên có màu hồng hoặc đỏ. Nếu có màu tím, đen hoặc xanh, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc điều dưỡng chuyên khoa [1].

4.2. Bước 2: Làm sạch da quanh lỗ mở

• Rửa sạch: Dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý 0.9 % để nhẹ nhàng làm sạch lỗ mở và vùng da xung quanh [1, 2].
• Lau khô hoàn toàn: Dùng khăn sạch hoặc khăn giấy lau khô vùng da quanh lỗ mở. Điều này rất quan trọng để đế dán mới có thể dính chặt [1, 2]

Bước 3: Đo và cắt túi dán mới

• Đo kích thước lỗ mở: Dùng thước đo lỗ mở để xác định kích thước chính xác của lỗ mở [1, 2]. Trường hợp thước đo không vừa với kích thước của lỗ mở, hãy dùng bìa nhựa trong suốt (hoặc túi nilon) sạch đặt lên và vẽ theo kích thước của lỗ mở.

• Cắt lỗ trên đế dán sao cho vừa khít: Dùng bút vẽ kích thước đã đo lên mặt sau của đế dán mới và dùng kéo cắt. Lỗ cắt phải vừa khít với lỗ mở, không quá chật và có thể lớn hơn từ 1- 3mm so với lỗ mở [1, 2, 4]. Đảm bảo các cạnh cắt phải mịn [1].

4.3. Bước 4: Chăm sóc vùng da tổn thương quanh lỗ mở

• Sử dụng bột hút ẩm: Nếu da bị đỏ hoặc có viêm lở, rắc một ít bột bảo vệ da lên vùng đó. Sau đó, dùng tay phủi đi lớp bột vừa rắc chỉ để lại một lớp bột mỏng bám trên vùng da bị tổn thương.[1, 2]. 

• Sử dụng kem/keo chống xì: cho 1 vòng keo quanh rìa trong của để túi. Nếu da quanh lỗ mở không đều hoặc có kẻ hở, có thể dùng kem dán để làm phẳng bề mặt, giúp đế dán kín hơn [2].

4.4. Bước 5: Dán túi mới

• Làm ấm đế dán: Có thể giữ đế dán trong lòng bàn tay một lúc để làm ấm, giúp keo dính tốt hơn [1].

• Định vị và dán chặt đế dán: Bóc lớp giấy bảo vệ khỏi đế dán. Cẩn thận định vị lỗ trên đế dán sao cho nó nằm chính giữa lỗ mở. Dán chặt đế dán lên da, dùng tay miết lên đế dán xung quanh lỗ mở để túi dính tốt.  [1, 2]

   

  

   

• Gắn túi vào đế dán (nếu là hệ thống hai mảnh): Đảm bảo túi được gắn chắc chắn vào đế dán.
• Bước 6: Kiểm tra và hoàn tất
• Đảm bảo túi được dán kín, không rò rỉ: Sau khi dán, kiểm tra kỹ xung quanh đế dán để đảm bảo không có khe hở nào có thể gây rò rỉ [1].
• Đóng túi: Gắn kẹp hoặc khóa cuốn ở đáy túi để đóng túi lại [1].
• Hướng dẫn loại bỏ túi cũ đúng cách: Cho túi cũ vào túi rác kín và cho vào thùng rác gia đình [1].
• Rửa tay lại: Rửa tay sạch bằng xà phòng và nước ấm [1].

5. Rủi ro và các vấn đề thường gặp khi thay túi

Mặc dù việc thay túi là một quy trình thường xuyên, một số vấn đề có thể phát sinh. Đối với lỗ mở hồi tràng nên thay túi vào buổi sáng, lúc người bệnh chưa ăn gì ,khi đólượng chất thải ít sẽ thuận tiện hơn trong việc thay túi. 

5.1. Rò rỉ túi và cách khắc phục

• Nguyên nhân: Rò rỉ có thể do đế dán không dính chặt, hoặc túi bị đầy quá mức [2].
• Khắc phục: Ngay lập tức thay túi mới. Đảm bảo da khô hoàn toàn và đế dán được dán chặt. Nếu rò rỉ xảy ra thường xuyên, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia chăm sóc lỗ mở.

6. Lưu ý về miễn trừ trách nhiệm Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ của bạn để được tham vấn chi tiết.

7. Thông tin kiểm duyệt & tài liệu tham khảo

Thông tin kiểm duyệt:

• Tư vấn chuyên môn: [CNĐD. Nguyễn Ngọc Vân – Khoa Ngoại Tiêu hóa bệnh viện Đại học Y Dược, thành phố Hồ Chí Minh]
• Ngày cập nhật: 2025-11-07

Tài liệu tham khảo:

• [1] MedlinePlus (2024). Changing your ostomy pouch. https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000204.htm. Truy cập: 2025-11-07.
• [2] MedlinePlus (2024). Ileostomy - changing your pouch. https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000072.htm. Truy cập: 2025-11-07.
• [3] Mayo Clinic (2024). Colostomy: Surgery, Bags and Stoma Care. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/colostomy/about/pac-20583139. Truy cập: 2025-11-07.
• [4] MedlinePlus (2024). Changing your urostomy pouch. https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000478.htm. Truy cập: 2025-11-07.
• [5] Goldberg, M.T.(2016). Patient Education Following Urinary/Fecal Diversion. In J.E. Carmel & J. C. Cowell (Eds), Wound Ostomy and Continence Nurses Society Core Curriculum - Ostomy Management (pp. 131-139). Wolters Kluwer.