Phiếu tóm tắt thông tin điều trị tán sỏi niệu quản nội soi

1. Tán sỏi niệu quản nội soi là gì?

Tán sỏi niệu quản nội soi là phương pháp dùng ống nội soi nhỏ có kích thước 3 – 4 mm, có gắn camera đưa vào qua lỗ niệu đạo vào bàng quang, lên niệu quản tiếp cận sỏi, sử dụng nguồn năng lượng laser trực tiếp tán vỡ viên sỏi trong lòng niệu quản. Đây là phương pháp điều trị ít xâm lấn hơn so với các phương pháp phẫu thuật kinh điển, mang lại hiệu quả cao trong điều trị, không có vết mổ ngoài da nên người bệnh ít, đau phục hồi sức khỏe nhanh, thường ra viện sau 1 - 2 ngày.

2. Tán sỏi niệu quản nội soi bằng laser được thực hiện ra sao?

Bệnh nhân được gây tê tủy sống hoặc mê toàn thân.

Bác sĩ phẫu thuật sẽ đưa dụng cụ nội soi qua niệu đạo lên tới niệu quản để tiếp cận sỏi.

Sử dụng tia laser tán vỡ sỏi thành mảnh vụn nhỏ <1 – 2mm. Các mảnh vụn sẽ được gắp ra ngoài hoặc tự trôi ra ngoài theo dòng nước tiểu. Đôi khi sau tán sỏi một thời gian, bệnh nhân vẫn tiểu ra mảnh sỏi vụn.

Sau tán sỏi, thường bệnh nhân được đặt một ống thông vào trong lòng niệu quản, còn được gọi là thông JJ (để tránh biến chứng hẹp niệu quản, giúp nước tiểu từ thận lưu thông tốt hơn sau mổ, giảm khả năng nhiễm khuẩn sau mổ, giảm đau quặn thận và giúp mảnh sỏi vụn dễ thoát ra ngoài). Thông JJ sẽ được rút sau 2 – 12 tuần sau khi kiểm tra tình trạng sạch sỏi (bằng siêu âm bụng hoặc chụp KUB, MSCT scan)

Tỷ lệ thành công (tán được sỏi vỡ vụn và thoát hết mảnh vụn sỏi ra ngoài) là 90%, một số trường hợp còn lại có thể không tán được sỏi do niệu quản đoạn dưới sỏi nhỏ hoặc hẹp không tiếp cận được sỏi hoặc do sỏi di chuyển lên thận.

Do sỏi được tán vụn thành bụi (kích thước vụn sỏi nhỏ hơn 1 mm) nên đôi khi sau tán sỏi chúng tôi sẽ không đưa lại cho bệnh nhân vụn sỏi.

3. Nguy cơ, biến chứng của phẫu thuật tán sỏi niệu quản nội soi

Không tiếp cận được sỏi do hẹp niệu quả dưới sỏi. Phải đặt thông JJ nong niệu quản và thực hiện lại tán sỏi nội soi sau 2 - 4 tuần (< 10%)

Nhiễm trùng niệu sau mổ (5% ). Hiếm khi nhiễm trùng nặng đe dọa tánh mạng bệnh nhân.

Trong quá trình tán sỏi niệu quản nội soi, mảnh vụn sỏi (thậm chí trong một số trường hợp cả viên sỏi) di chuyển lên thận vì sỏi nằm cao gần bể thận à sẽ tán sỏi ngoài cơ thể nếu mảnh sỏi trên thận ≤ 7 mm hoặc chờ khi nào sỏi từ thận rơi xuống niệu quản lại thì tán sỏi lại lần 2 (<3%).

Tổn thương niệu quản phải phẫu thuật sữa chửa (<0.5%).

Chuyển mổ mở lấy sỏi và tạo hình lại chỗ hẹp niệu quản trong trường hợp niệu quản dưới sỏi hẹp khít không thể nong niệu quản bằng thông JJ (<1%).

Tiểu máu đại thể sau mổ (<1%).

Tụ dịch quanh thận và quanh niệu quản cần dẫn lưu (<0.5%).

4. Quy trình tán sỏi niệu quản nội soi bằng laser tại khoa tiết niệu – Bệnh Viện Đại Học Y Dược Tp Hồ Chí Minh

4.1. Trước phẫu thuật

Tiếp nhận người bệnh, hướng dẫn thủ tục nhập viện, thông báo những quy định cho người bệnh điều trị tại bệnh viện.

Thông tin về chi phí điều trị cho người bệnh và thân nhân. Chi phí điều trị có thể thay đổỉ tùy theo phương pháp điều trị, tình trạng cụ thể của bệnh nhân và diễn tiến nằm viện của người bệnh

Thực hiện các xét nghiệm trước mổ tiền phẫu sỏi niệu quản (Xét nghiệm công thức máu, chức năng thận, chức năng đông cầm máu, XQ ngực thẳng, KUB, Siêu âm bụng, CT scan hệ niệu, tổng phân tích nước tiểu, Cấy nước tiểu + kháng sinh đồ…) và các xét nghiệm khác tùy theo bệnh lý nền của người bệnh (Siêu âm tim, Đo hô hấp kí…). Các xét nghiệm đôi khi không thể hoàn tất trong ngày.

Khám gây mê trước mổ, khám các chuyên khoa tim mạch, nội tiết, hô hấp nếu người bệnh có các bệnh lý khác đi kèm để đảm bảo an toàn trước phẫu thuật.

Tiêm thuốc kháng sinh trước mổ (nếu cần thiết, tùy theo loại phẫu thuật và tình trạng có nhiễm khuẩn đường tiết niệu do sỏi niệu quản hay không)

Những người bệnh đủ tiêu chuẩn để phẫu thuật (đã hoàn tất mọi xét nghiệm và khám chuyên khoa) sẽ được thông báo cụ thể thời gian phẫu thuật và hướng dẫn các chế độ dinh dưỡng, cách nhịn ăn trước phẫu thuật.

4.2. Ngày phẫu thuật

Buổi sáng ngày phẫu thuật tán sỏi niệu quản niệu quản nội soi, người bệnh nhịn ăn uống hoàn toàn. Điều dưỡng khoa sẽ kiểm tra sinh hiệu bệnh nhân trước phẫu thuật, tiêm thuốc kháng sinh dự phòng trước phẫu thuật.

Bác sĩ sẽ đánh dấu vị trí phẫu thuật và giải đáp các các câu hỏi của bệnh nhân (nếu cần thiết), bệnh nhân kí cam kết phẫu thuật sau khi hiểu rõ phương pháp cũng như các nguy cơ của phẫu thuật. Đôi khi bác sĩ sẽ thông báo một số trường hợp sẽ phải hoãn mổ do tình trạng nhiễm trùng và giải thích rõ kế hoạch điều trị.

Sau khi được chuẩn bị đầy đủ, bệnh nhân sẽ được thông báo thời phẫu thuật dự kiến, nằm nghỉ ngơi tại giường chờ chuyển xuống Khoa phẫu thuật – Gây mê – Hồi sức để thực hiện phẫu thuật.

4.3. Sau phẫu thuật

Sau tán sỏi niệu quản nội soi người bệnh nội trú ở khu vực hồi tỉnh (lầu 2) trong 12 đến 36 giờ để bảo đảm an toàn sau phẫu thuật. Khi tình trạng người bệnh ổn định sẽ được chuyển khoa Tiết niệu.

Hằng ngày tại khoa Tiết niệu, bác sĩ sẽ thăm khám ít nhất 2 lần/ ngày. Nếu người bệnh và thân nhân có nhu cầu gặp bác sĩ điều trị, ngoài lúc thăm khám, vui lòng thông báo điều dưỡng phụ trách phòng bệnh để mời bác sĩ.

Thông tiểu lưu thường được rút sau 24h.

Tình trạng sau phẫu thuật ổn định, người bệnh được xuất viện, và rời khỏi bệnh viện sau khi làm các thủ tục hành chánh và nhận thuốc xuất viện với những lời dặn dò của bác sĩ và điều dưỡng, hẹn ngày tái khám để rút thông JJ.

Các triệu chứng khó chịu do đặt ống trong niệu quản có thể gặp bao gồm: tiểu máu, tiểu đau, tiểu nhiều lần, đau lưng khi đi tiểu... (khả năng xảy ra 30%, sẽ hết hẳn 1 – 2 tuần sau mổ).

4.4. Theo dõi sau điều trị

Tái khám theo lịch hẹn. Kiêng quan hệ tình dục cho đến ngày tái khám.

Sau mổ thường có các dấu hiệu tiểu máu, tiểu đau, tiểu nhiều lần, đau lưng khi đi tiểu... (khả năng xảy ra 30%, sẽ hết hẳn 1 – 2 tuần sau mổ)

Kiêng tập thể dục và khiêng vật nặng quá 5kg.

Uống nhiều nước và ăn bình thường. Tránh táo bón.

Tái khám ngay khi có bất kỳ các dấu hiệu bất thường như đau lưng, đau bụng, mệt, tiểu máu cục, sốt, bí tiểu. Sau khi xuất viện nếu có bất kỳ diển biến nào bất thường, người bệnh lo lắng có thể gọi điện tư vấn với bác sĩ trực tiếp điều trị qua số điện thoại cá nhân hoặc bác sĩ trực khoa Tiết niệu qua số (028)39525911.